Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich (często nazywany po prostu Trybunałem) powstał na mocy Traktatu EWWiS w 1952 roku. Jego zadaniem jest zapewnienie, by legislacja UE (technicznie określana mianem prawa wspólnotowego) była interpretowana i stosowana w ten sam sposób w każdym państwie członkowskim. Innymi słowy, by była ona zawsze identyczna dla wszystkich stron i w każdych okolicznościach. Trybunał jest uprawniony do rozstrzygania sporów prawnych wynikłych między państwami członkowskimi, instytucjami UE, przedsiębiorstwami i osobami fizycznymi.
W skład Trybunału wchodzi jeden sędzia z każdego państwa członkowskiego, toteż reprezentowane są wszystkie krajowe porządki prawne UE. Nawet po rozszerzeniu każde państwo członkowskie będzie nadal wyznaczało jednego sędziego, ale z uwagi na efektywność pracy Trybunał będzie mógł odbywać posiedzenia w formie Wielkiej Izby liczącej zaledwie 13 sędziów, zamiast obowiązkowego spotykania się zawsze na sesjach plenarnych, w których uczestniczą wszyscy sędziowie.
Trybunał jest wspomagany przez ośmiu rzeczników generalnych “Advocates-General” zwani są czasem Adwokatami Generalnymi [przyp. tłum.].. Ich rolą jest przedstawianie uzasadnionych opinii w sprawach wniesionych przed Trybunał. Muszą oni to czynić publicznie i bezstronnie.
Sędziowie i rzecznicy generalni są byłymi członkami najwyższych sądów krajowych lub wysoko kwalifikowanymi prawnikami, które to osoby dają gwarancje niezależności. Są oni powoływani za wspólną zgodą rządów państw członkowskich. Każdy z nich jest mianowany na okres sześciu lat, po upływie którego może być mianowany ponownie na jeden lub dwa następne okresy o długości trzech lat.
Aby pomóc Trybunałowi Sprawiedliwości uporać się z tysiącami wnoszonych spraw oraz zaoferować obywatelom lepszą ochronę prawną, w 1989 roku utworzono Sąd Pierwszej Instancji. Sąd ten (działający przy Trybunale Sprawiedliwości) jest odpowiedzialny za wydawanie orzeczeń w niektórych rodzajach spraw, zwłaszcza tych wnoszonych przez osoby prywatne i sprawach związanych z nieuczciwą konkurencją między przedsiębiorstwami.
Zarówno na czele Trybunału Sprawiedliwości, jak i Sądu Pierwszej Instancji, stoi Przewodniczący wybrany przez pozostałych sędziów na okres trzech lat.
 Czym zajmuje się Trybunał?
Trybunał wydaje orzeczenia w przedstawionych mu sprawach. Do czterech najbardziej powszechnych typów spraw należą:
1. wnioski o wydanie orzeczenia wstępnego;
2. skargi z powodu niewykonania zobowiązania;
3. skargi o unieważnienie aktu prawnego;
4. skargi z powodu bezczynności.
Poniżej przedstawiono szczegółowy opis każdej z nich.
1. Orzeczenia wstępne
Organa sądowe każdego państwa UE mają obowiązek zapewnić, że prawo wspólnotowe jest właściwie stosowane w danym kraju. Istnieje jednak ryzyko, że sądy w różnych krajach mogą odmiennie interpretować prawo wspólnotowe.
Aby zapobiec takiej sytuacji, ustanowiono procedurę wydawania orzeczenia wstępnego. Oznacza to, że jeśli sąd krajowy ma choćby cień wątpliwości co do interpretacji lub ważności prawa UE, może on, a w niektórych przypadkach wręcz musi, zwrócić się po radę do Trybunału. Takie rozstrzygnięcie jest wydawane w formie orzeczenia wstępnego.
2. Skargi z powodu niewykonania zobowiązania
Komisja może wszcząć postępowanie, jeśli ma podstawy by sądzić, że dane państwo członkowskie nie wykonuje swoich zobowiązań wynikających z prawa wspólnotowego. Takie postępowanie może zostać również zainicjowane przez inne państwo członkowskie.
W każdym przypadku Trybunał bada zarzuty i wydaje orzeczenie. Oskarżone państwo członkowskie, jeśli rzeczywiście zostanie uznane winnym naruszenia, musi niezwłocznie przystąpić do naprawienia danej sytuacji.
3. Skargi o unieważnienie aktu prawnego
Jeśli którekolwiek z państw członkowskich lub Rada, Komisja albo (pod pewnymi warunkami) Parlament uzna, że pewien akt prawny UE jest sprzeczny z prawem, może wystąpić do Trybunału o jego unieważnienie
Takie postępowanie o unieważnienie może być również wszczynane przez osoby prywatne, które chcą by Trybunał uchylił konkretny przepis, gdyż wywiera on bezpośredni i negatywny skutek na ich osobę.
Jeśli Trybunał stwierdzi, że dany akt prawny nie został prawidłowo uchwalony lub oparty jest na niewłaściwej podstawie prawnej w traktatach, może uznać ten akt za nieważny.
4. Skarga z powodu bezczynności
Traktat nakłada na Parlament Europejski, Radę i Komisję obowiązek podejmowania pewnych decyzji w pewnych okolicznościach. Jeśli organa te zaniechają wydania decyzji, państwa członkowskie, pozostałe instytucje Wspólnoty oraz (pod pewnymi warunkami) osoby fizyczne lub przedsiębiorstwa mogą wnieść do Trybunału powództwo o oficjalne ustalenie naruszenia.
 Jak zorganizowana jest praca Trybunału?
Sprawy wpływają do sędziego sprawozdawcy, a następnie każda sprawa jest przydzielana jednemu sędziemu i rzecznikowi generalnemu.
Cała procedura dzieli się na dwie fazy: najpierw pisemną, a potem ustną.
Podczas pierwszej fazy wszystkie strony, których dana sprawa dotyczy, przedkładają pisemne oświadczenia, po czym sędzia przydzielony do danej sprawy sporządza sprawozdanie podsumowujące te oświadczenia oraz wskazujące na podstawę prawną danej sprawy. Opierając się na tym sprawozdaniu, rzecznik generalny przydzielony do danej sprawy wyciąga własne wnioski. W świetle tych wniosków sędzia sporządza projekt wstępnego rozstrzygnięcia, który jest przedkładany pozostałym członkom Trybunału do rozważenia.
Potem następuje faza druga – publiczne przesłuchanie. Z reguły, odbywa się ono przed Trybunałem w pełnym składzie (na sesji plenarnej), choć może również odbywać się przed izbami, w skład których wchodzi trzech lub pięciu sędziów w zależności od wagi lub złożoności sprawy. Podczas przesłuchania, adwokaci stron przedstawiają sędziom i rzecznikowi generalnemu swoje stanowisko w danej sprawie i odpowiadają na zadane przez sędziów i rzecznika pytania. Następnie rzecznik generalny przedstawia własne wnioski, po czym sędziowie udają się na naradę i wydają orzeczenie.
Orzeczenia Trybunału podejmowane są większością głosów i odczytywane podczas publicznego przesłuchania. Odmienne opinie nie są brane pod uwagę.
 Źródło informacji :
Komisja Europejska
Jak działa Unia Europejska
Przewodnik po instytucjach UE
Seria: “Dokumentacja europejska”
Luksemburg: Urząd Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich
2004 r.
|